مضمون اين آيه آنست كه در جهنّم نه مردن هست و نه تخفيف عذاب ، على هذا انسان معذب مرتّب در عذاب خواهد بود ، اين شايد به علّت برداشته شدن اصل كهولت از « مادّه » است چنان كه ذيل آيه
وَ ما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ
بيان گرديد .
لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا
يعنى براى آنها حكم به مرگ نمىشود تا بميرند ،
كَذلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ
حاكى است كه كيفر هر انسان شديد الكفر همانست .
37 -
وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ
.
جمله
رَبَّنا أَخْرِجْنا
بيان صيحه و فرياد آنهاست ، در جواب آمد كه :
أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ
.
ضمير « فيه » راجع به عمر است يعنى آيا به شما عمر و مهلت نداديم كه در آن عمر ، پند گيرنده پند مىگيرد ، وانگهى پيامبر انذار كننده نيز آمد و انذارتان كرد ، ديگر عذر پذيرفته نيست ، پس بچشيد عذاب را .
38 -
إِنَّ اللَّهَ عالِمُ غَيْبِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
.
يعنى خداوند با آنچه مىكرديد و با آنچه در باطن پنهان مىداشتيد شما را محاسبه و عذاب مىكند ، زيرا كه او داناى نهانهاى آسمانها و زمين و داناى مكنونات سينههاست .
إِنْ تُبْدُوا ما فِي أَنْفُسِكُمْ أَوْ تُخْفُوهُ يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ . . .
بقره / 284 .
39 -
هُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ كَفَرَ فَعَلَيْهِ كُفْرُهُ وَ لا يَزِيدُ الْكافِرِينَ كُفْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِلَّا مَقْتاً وَ لا يَزِيدُ الْكافِرِينَ كُفْرُهُمْ إِلَّا خَساراً
.