تحويل ، يعنى عوض نمىشود كه كسى مكر كند امّا گرفتار نشود ، و از محلّى به محلّى منتقل نمىشود كه كسى مكر كند ، امّا ديگرى گرفتار شود ، يعنى اينها منتظر نيستند مگر به سنّت خدا و عذابش ، مانند عذاب اقوام گذشته .
44 -
أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً
.
مشروح آيهء ما قبل و استشهاد است بر سنّت جاريهء خدا در اقوام پيشين .
با آنكه از لحاظ نيرومندى بالاتر از اهل مكّه بودند .
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كانَ عَلِيماً قَدِيراً
.
يعنى فكر نكنند كه خدا نمىتواند عذاب گذشتگان را بر آنها وارد آورد . آرى مىتواند ، زيرا هيچ چيز قدرت عاجز كردن خدا را ندارد ، سپس فرموده : او عليم است ، ميداند مكر كنندگان كدامند . و نيز او به آنچه مىخواهد تواناست .
45 -
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِما كَسَبُوا ما تَرَكَ عَلى ظَهْرِها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى
.
جواب است از اشكالى كه به نظر مىآيد ، گويا كسى مىگويد : حالا كه اينطور است ، پس چرا بدكاران گرفتار نميشوند ؟ جواب آنست كه ، كارهاى خدا از روى تدريج و مهلت است ، اگر بنا بود هر گناهكار بفوريت گرفتار شود ، كسى در روى زمين زنده نمىنماند . ولى تا رسيدن اجل معيّن در مهلت خواهند بود .
ضمير « ظهرها » راجع است به « ارض » كه از صدر آيه فهميده مىشود منظور از « دابة » و اللَّه اعلم ، گناهكاران يا همهء انسانهاست يعنى « ما ترك على