الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِيهِ
ظاهرا در آنست كه : ميان آيات طبيعت و آيات قرآن تطابق هست ، آنچه كاينات به طور طبيعى به خدا و توحيد او دلالت دارند ، قرآن آن را در قالب الفاظ بيان مىكند ، على هذا قرآن زبان كون و زبان طبيعت است پس چرا مىگوئيد : به اين قرآن گوش ندهيد ! ! ! پيدايش شب و روز و آفتاب و ماه دال بر وجود خدا و توحيد و حكمت اوست ، چون اين چهار مظهر طبيعى ، مخلوق و مجعول خدا هستند ، نمىتوانند معبود باشند ، پس
لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ . . .
، گويى كسى سؤال مىكند : پس چكار كنيم ؟
در جواب فرموده .
وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ
.
ضمير « خلقهن » راجع به هر چهار چيز است ، در جوامع الجامع فرموده :
جماعت لا يعقل حكم مؤنث را دارد ، لذا « خلقهنّ » آمده است ، به نظر مىآيد مراد از « ايّاه » معبود حقّ است يعنى اگر مىخواهيد معبود واقعى را عبادت كنيد ، به خدا عبادت كنيد ناگفته نماند اين آيه يكى از چهار آيهء سجده واجبه است كه در سوره الم سجده آيهء 15 مشروحا گفته شد . منظور از سجده در آيه عبادت و بندگى است .
38 -
فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ
.
مراد از
فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ
ملائكه مىباشند ، اين تعبير حكايت از عظمت آنها دارد . ظاهرا منظور از آيه آنست كه : فرمان عبادت براى نفع و كمال شماست و گرنه خدا حاجتى به عبادت شما ندارد ، او عبادت كنندگان بيشتر دارد
بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ
حاكى از دوام و استمرار است ، نظير اين آيه است آيهء اخير از سورهء اعراف .