75 -
وَ تَرَى الْمَلائِكَةَ حَافِّينَ مِنْ حَوْلِ الْعَرْشِ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
.
حلقه زدن ملائكه در اطراف عرش ظاهرا براى دريافت فرمان الهى است عرش محل صدور فرمانهاى خداوند تعالى است اين آيه نشان مىدهد كه آن يك شىء خارجى و داراى ابعاد و حول وحوش است در رابطه با عرش در قاموس قرآن به طول و تفصيل سخن گفتهايم ، ملائكه در حال احاطه كردن ، خدا را در مقابل جلالش تسبيح و در مقابل نعمتهايش حمد مىكنند « 1 » .
« بينهم » ظاهرا راجع به خلائق است ، احتمال دارد
قُضِيَ بَيْنَهُمْ
كه در آيه 69 گذشت راجع به دادن پاداش و كيفر باشد چنان كه از آيه بعدى
وَ وُفِّيَتْ . . .
روشن مىشود ، اما
قُضِيَ بَيْنَهُمْ
در اينجا راجع به داورى دربارهء اختلاف ما بين مردم باشد چنان كه در آياتى نظير :
فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
بقره / 113 آمده است و شايد براى تأكيد و نظير آن باشد و اللَّه العالم .
جمله
وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
راجع به
قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ
در همه ابعاد روز قيامت است ، زيرا كه همه كارها قطع نظر از رحمت خدا با عدالت كامل جاى خود را گرفتهاند و حقى از كسى ضايع نشده است قائل
الْحَمْدُ لِلَّهِ . . .
مؤمنون و به احتمال قوى همه مردمان است چنان كه در آيه
يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ
اسراء / 52 .
در جاى ديگر در بارهء ملائكه آمده :
وَ الْمَلَكُ عَلى أَرْجائِها وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ
حاقه / 17
هامش
( 1 ) و شايد منظور آن باشد كه ملائكه وظيفهء دنيايى را تمام كرده و در اطراف عرش مشغول ذكر خدا مىشوند .