كسان ديگرى را جايگزين آنها فرمايد .
آن گاه خطاب به پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمايد : مؤاخذه و هلاك فقط شامل مكذّبين خواهد بود ، نه مؤمنان ، زيرا اين دو گروه يكسان نيستند . . .
ناگفته نماند : اين فرق شامل دنيا و آخرت هر دو است .
15 -
يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
.
اين آيه به حكم مقدّمه براى دو آيه بعدى است و در عين حال مطلب مستقلّ است . يا ايّها الناس خطاب به عموم مردم اعم از مكذّب و موحّد مىباشد گر چه روى خطاب با مكذّبين است ، مخلوقات همه ممكن الوجود و محتاج به خالق و آفريننده هستند و اگر علّت واجبه موجود نبود ، به وجود آمدن آنها محال بود ، پس همه محتاج به خدا و همگان وجودهاى تعلّقى هستند .
امّا خدا غنىّ بالذات و پسنديده در اعمال و افعال خويش است ، هر چه بكند از روى عدل و مصلحت و رحمت مىكند ، غنى مربوط به ذات حق ، حميد مربوط به اعمال او است . فقر منحصر به خلق و غنا منحصر به خداست .
16 و 17 -
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ
.
جملهء
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ
در رابطه با غنى بودن خداست كه چون حاجتى به شما ندارد لذا اگر بخواهد شما را از بين مىبرد از بين رفتن شما ضررى به او ندارد .
وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ
ظاهرا در رابطه با حميد بودن است ، يعنى حميد بودنش لازم گرفته كه بعد از شما قوم ديگرى را بياورد تا فيض از فيّاض بريده نشود .
« ذلك » اشاره به هر دو مطلب است ، يعنى : بردن قومى و آوردن قومى ديگر بر خدا دشوار نيست .