2 - آن گاه در زمين به صورت نهرها و جدولهاى پر آب جارى مىشود و از محلّى به محلّى منتقل مىگردد .
3 - در نتيجه انواع روئيدنيها از زمين مرده خارج مىشود ، خوراك انسانها و حيوانات تأمين مىگردد ، عجيب است كه با يك آب و يك خاك اينهمه انواع مختلف روئيدنيها به وجود مىآيد
مُخْتَلِفاً أَلْوانُهُ
قابل دقت است ، در سورهء رعد فرموده :
يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ
.
4 - آن گاه با خزان پائيزى خشك شده و از بين مىرود تا زمين براى نوبت بعدى و تكرار عمل آماده گردد ، مادهء بىشعور از آوردن اينهمه نظم هدفدار عاجز است ، اين نيست مگر صنع يك خالق دانا و توانا و حكيم . لذاست كه در مقام نتيجهگيرى فرموده :
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ
.
ناگفته نماند : « ينابيع » ممكن است مفعول دوّم « سلكه » و يا تقديرش « فى ينابيع » باشد ، « الوانه » به معنى اقسام و انواع است .
22 -
أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
.
اين آيه مربوط به
لَذِكْرى لِأُولِي الْأَلْبابِ
است ، در گذشته نيز در وصف بندگان خدا خوانديم كه
يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ
. لذا در اين آيه فرموده : آنهايى كه خردمند هستند ، و تابع احسن مىباشند ، داراى هدايت و نورى از جانب خدا هستند ، آنها با سنگدلان كه قلب خاشع ندارند يكى نيستند . در توضيح آيه ذكر چند نكته لازم است .
1 -
أَ فَمَنْ شَرَحَ . . .
خبرش محذوف است و از ما بعد فهميده مىشود ، يعنى « أ فمن شرح اللَّه صدره للاسلام كالقاسية قلوبهم » .
2 - شرح صدر كه در جاى هدايت است آنست كه قلب بتواند حرف حق و