باطل است كه در دنيا تكذيب مىكرديد .
22 و 23 -
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ
.
خطاب بعدى است از جانب خدا نسبت به ملائكه دربارهء كفّار . كه فرمان خواهد داد ظالمان و همسران ظالم و معبودهاى آنها را به طرف راه جهنّم سوق دهيد .
لفظ « ظلموا » تعليل اهل آتش بودن ، و مراد از ازواج همسرانى است كه با كفّار همراه بودهاند و شايد منظور قرناء آنها از شياطين باشند چنان كه فرموده :
وَ قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ . . .
فضّلت / 25 ،
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ
زخرف / 38 .
منظور از « معبودهاي باطل » بتها و شايد فراعنه هم باشند در جاى ديگر آمده :
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ . . .
انبياء / 98 ، ملائكه و انبياء كه معبود واقع شدهاند از آن مستثنى هستند .
ناگفته نماند : مراد از
الَّذِينَ ظَلَمُوا
مشركان در آيهء ما قبل هستند كه معاد را انكار مىكردهاند .
24 - 26 -
وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ ما لَكُمْ لا تَناصَرُونَ بَلْ هُمُ الْيَوْمَ مُسْتَسْلِمُونَ
.
ظهور آيه در آنست كه در راه جهنّم نگاه داشته مىشوند ، شايد مصداق سؤال
ما لَكُمْ لا تَناصَرُونَ
باشد و شايد سؤال از هر حق باشد ، آيه اخير نشان مىدهد كه مقاومتى نشان نمىدهند و مانند دنيا يكديگر را يارى نمىكنند
لا تَناصَرُونَ
نشان ميدهد كه آنها مركّب از مستكبران و پيروان آنهاست در دنيا مددكار هم بودهاند .