« جنتان » بيان آيه است مراد از آن ظاهرا جنس باغ است نه فقط دو تا باغ ، بلكه دو تا بودن به اعتبار مكان بود كه در دو طرف شهر آنها قرار داشت .
« كلوا . . . » اشاره به دستور خداوندى است ، غرض از شكر ظاهرا عمل به احكام خداست نظير :
اعْمَلُوا آلَ داوُدَ شُكْراً
جملهء
بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ . . .
تعليل
وَ اشْكُرُوا
است ، نعمت و غفران خدا را بايد شكر كرد ، شايد غفور به معنى چاره ساز باشد .
16 -
فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَواتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ
منظور اعراض از شكر و از فرمان خداست . « بدلناهم » نتيجه آمدن سيل است ، « اثل » و « شيء » عطف است بر « اكل » يعنى آن دو باغ را عوض كرديم به دو باغى كه داراى ميوهاى تلخ و شوره گز و چيزى كمى از درخت كنار بودند .
ناگفته نماند : « قليل » وصف « شىء و
مِنْ سِدْرٍ
بيان آنست .
17 -
ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ
ذلك اشاره است به ارسال سيل و عوض شدن باغها ، و آن مفعول دوم « جزيناهم » است يعنى « جزينا سبأ ذلك الجزاء » مراد از كفر ، كفران نعمت است جمله
وَ هَلْ نُجازِي . . .
اين گونه كيفرها را به اهل كفران مخصوص مىكند :
لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
ابراهيم / 7 . اين يكى از سنن لا يتغيّر الهى است .
18 -
وَ جَعَلْنا بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقُرَى الَّتِي بارَكْنا فِيها قُرىً ظاهِرَةً وَ قَدَّرْنا فِيهَا السَّيْرَ سِيرُوا فِيها لَيالِيَ وَ أَيَّاماً آمِنِينَ
.
اگر منظور از
الْقُرَى الَّتِي بارَكْنا
شهرها و روستاهاى شام باشد ، در اين صورت بايد معتقد بود در آن روز آباديهاى يمن تا شامات در كرانهء « بحر