1 -
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
.
سورههاى حمد ، انعام ، كهف ، سبأ و فاطر ، همه با
الْحَمْدُ لِلَّهِ
آغاز شدهاند آن ، به علّت تناسب مطالب بعدى با ثنا و درود خداوندى است . علّت آمدن حمد در اينجا آنست كه : خدا آنچه مىكند در ملك خود مىكند ، وصف حكيم و خبير حاكى است هر چه مىكند از روى مصلحت مىكند و به وجود مصلحت عالم است ، گويند : خبير ، عالم به جزئيات و از علم اخص است .
وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ
نشان مىدهد كه تصرف در آخرت نيز مانند دنيا ، تصرّف در ملك خود و از روى حكمت و آگاهى است
ما فِي السَّماواتِ . . .
به خود آسمانها و زمين نيز شامل است و آن در جاى « آنچه در بالا و پائين است » مىباشد .
2 -
يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها وَ هُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ
آيه در رابطه با احاطه و گسترش علم خداوندى است .
در الميزان گويد : علم به ولوج و خروج و نزول و عروج ، گويى كنايه است از علم به حركت هر متحرك و كار آن . يعنى حركت و كار هر متحركى از علم او پوشيده نيست و اين مناسب است با علم به اعمال بندگان كه خواهد آمد .
او در عين گسترش علمش ، مهربان و اغماض كننده است ، رحيم است ، نقص هر صاحب استحقاق را جبران مىكند ، غفور است ، از گناهان چشم مىپوشد يا چاره ساز است .
3 -
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلى وَ رَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ
به نظر مىآيد علّت اين سخن آن بوده كه بعيد مىدانستند انسانها بعد از