آن رزق خدا از زمين خواهد روئيد .
49 -
وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ
.
يعنى حقا كه پيش از نزول باران از رحمت و لطف خدا مأيوس بودند « ان » مخفف از ثقيله است ، گويند : « من قبله » تأكيد است براى « من قبل » زمخشرى در كشاف گويد : معنى تأكيد آنست كه آمدن باران بتأخير افتاده و يأسشان محكم و مفصل شده بود . يعنى خدا باران را در آن حال يأس شديد فرستاد نظير :
هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا
شورى / 28 .
50 -
فَانْظُرْ إِلى آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ ذلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتى وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
.
تفريع است بر نزول باران ، مراد از رحمت همان باران است آثار و نتائج آن ، روئيدن نباتات و درختان و ميوههاست جملهء
كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ . . .
عبارت اخراى
آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ
و بيان آنست آن گاه زنده شدن مردگان را در روز قيامت به زنده شدن زمين تشبيه كرده كه
إِنَّ ذلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتى
اين مطلب در آخر سورهء « حجر » مفصلا گذشت .
وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
تعليل زنده كردن مردگان است كه عموم قدرت خدا لازم گرفته كه بتواند مردگان را زنده كند و گرنه ، قدرت محدود مىشود .
51 -
وَ لَئِنْ أَرْسَلْنا رِيحاً فَرَأَوْهُ مُصْفَرًّا لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ يَكْفُرُونَ
.
تكميل مطلب سابق است مراد از « ريحا » باد سرد و باد خزان است ضمير « رأوه » به نبات راجع است كه از مقام استفاده مىشود ، ضمير « بعده » ظاهرا راجع به استبشار است ، اين آيه گويا مربوط به ضعف و كم صبرى انسان است كه چون خزان و رفتن نعمت را ديد به خدا و آيات او كافر مىشود ديگر به نظر نمىآورد كه خدا حكيم است و صلاح در آمدن خزان بوده است .