59 -
الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِيراً
.
يعنى : خدايى كه هم آفريننده است و هم اراده كننده و هم رحمت او بر همه چيز و همه جا گسترده است ، راجع به خلقت آسمانها و زمين در شش روز در سورهء اعراف / 54 سخن گفتهايم ، اين تعبير مجموعا شش بار در قرآن مجيد آمده است .
استقرار بر عرش همان تدبير و اداره كردن است ، در جاى ديگر آمده :
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ . . .
يونس / 3 .
« الرحمن » ظاهرا تقديرش « هو الرحمن » است منظور آنست كه رحمانيت خدا سبب اين خلقت و تدبير شده است ، گويند : وقتى كه به « سؤال » معناى اعتناء تضمين شود با « باء » متعددى گردد . « 1 » على هذا « فسئل به » در جاى « فاعتن به » مىباشد ، خبيرا حال است از « به » ، يعنى : آفريننده و اداره كننده ، داراى رحمت همگانى است ، پس اعتنا كن به خبر او در حال خبر دادن .
60 -
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ قالُوا وَ مَا الرَّحْمنُ أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا وَ زادَهُمْ نُفُوراً
.
اين يكى ديگر از اعتراضهاى مشركان است آن گاه كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله به آنها مىگفت : به خداى رحمان سجده كنيد و خاضع باشيد ، از آمدن لفظ رحمان به خشم آمده و از روى تهكم و استكبار مىگفتند : رحمن چيست ؟ آيا به هر چه امر ميكنى سجده كنيم ؟ اين دستور سبب دورى آنها از حق مىشد ،
هامش
( 1 ) اين سخن مورد تصديق الميزان ، تفسير صافى و تفسير كشاف است .