اينكه به جاى « من الرحمن » ، گفتهاند
وَ مَا الرَّحْمنُ
اشاره به اين است كه ما از « رحمن » هيچ آگاهى نداريم ، فقط اسم آن را مىدانيم ، و اين نهايت استكبار و تجاهل آنهاست ، نظير قول فرعون به موسى
وَ ما رَبُّ الْعالَمِينَ
شعراء / 23 ، تكرار « ما » در جملهء
لِما تَأْمُرُنا
براى تأكيد تهكم است يعنى امر سجده كردن به چنين چيز نامعلوم به دون دليل است ( الميزان ) .
61 -
تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً
.
اين آيه به هر حال جواب
وَ مَا الرَّحْمنُ أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا
است گويى آن در مقام بيان تعزز و عظمت خداست يعنى : اى رسول ما ، اينها خداى رحمان را ناشناخته خطاب مىكنند اما او پديد آورندهء ستارگان درخشان و آفتاب عالمتاب و ماه نور افشان است ، او يكپارچه خير است و خير رسان . اين مشركان از افاضهء او از عالم بالا استفاده مىكنند ، اين آيه با آنكه در زمينه توحيد است اما در رابطه با آيهء سابق بايد چنين تناسب داشته باشد .
چنان كه در الميزان نيز فرموده است ، در آيهء ديگرى آمده :
وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً
نوح / 16 ، پس مراد از سراج در آيه ، آفتاب است .
ناگفته نماند : برجهاي حمل ، ثور ، جوزا ، سرطان ، اسد و . . . كه يونانيان آنها را از نام بتهاى خود گرفتهاند ، و همه اعتباري هستند نمىشود مراد قرآن باشند ، بلكه منظور از بروج ستارگان درخشان است .
62 -
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ خِلْفَةً لِمَنْ أَرادَ أَنْ يَذَّكَّرَ أَوْ أَرادَ شُكُوراً
.
تكميل مطلب سابق در جواب كفار است يعنى خداى رحمان اوست كه شب