منظور از
دُعاءَ الرَّسُولِ
به قرينه « يتسللون » خواندن آن حضرت مردم را به جهاد يا كارهاى اجتماعى ديگر ، يعنى دعوت پيامبر را غير الزامى ندانيد آن طوريكه دعوت فيما بين خود را غير الزامى تلقّى مىكنيد .
در تفسير على بن ابراهيم آمده : اين آيه دربارهء قومى نازل گرديد كه چون رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آنها را براى كارى مانند جهاد و غيره جمع مىكرد بدون اجازهء آن حضرت متفرق مىشدند « 1 » .
« لو اذا » مصدر است در جاى حال يعنى « يتسللون ملاوذين » منافقان و مريض القلبها در پشت سر ديگران پنهان شده و مخفيانه از مسجد خارج مىشدند در بعضى روايات « لا تجعلوا دعاء الرسول بينكم » تفسير شده كه رسول خدا را مانند خود نخوانيد بلكه با كمال احترام و تواضع او را با لفظ يا رسول اللَّه و يا نبى اللَّه خطاب كنيد ولى اين با ذيل آيه كه گفته شد و با
فَلْيَحْذَرِ . . .
كه خواهد آمد ملايم نيست .
فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
تهديد است در رابطه با مخالفت امر پيامبر كه يكى از دو پيامد خطرناك دارد : بلائى در دنيا يا عذاب دردناكى در آخرت مراد از « امره » همان خواندن و دعوت آن حضرت است كه در صدر آيه گذشت .
64 -
أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قَدْ يَعْلَمُ ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ وَ يَوْمَ يُرْجَعُونَ إِلَيْهِ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
.
اين آيه توجيه همهء احكام و مطالبى است كه در اين سوره بيان گرديد :
همهء آنچه در آسمانها و زمين است مملوك خداست ، خدا به همهء حالات و نيازهاى
هامش
( 1 ) الميزان .