است لفظ رحمان براى فهماندن شمول رحمت به همه موجودات است :
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ
اعراف / 156 .
آيهء :
ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ . . .
يونس / 3 كاملا روشن مىكند كه منظور از استواء بر عرش همان ادارهء جهان است . در سورهء زمر ذيل آيهء 75 دربارهء عرش به طور تفصيل سخن خواهيم گفت .
طبرسى فرموده : « الرحمن » تقديرش هو الرحمن است ،
عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى
مىشود خبر بعد از خبر باشد .
6 -
لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى
.
آيهء ما قبل راجع به تدبير بود ، اين آيه راجع به ملك و مالك بودن است نتيجهء دو آيه چنين مىشود كه خدا هم مالك جهان و هم اداره كنندهء آنست على هذا اين آيه در تكميل ربوبيت خداست « 1 » « له » بيان اختصاص و ملك حقيقى است . منظور از
ما فِي الْأَرْضِ
انسان و حيوان و نباتات و چيزهاى ديگرى است كه ما درك نمىكنيم .
ما تَحْتَ الثَّرى
شامل چيزهايى است كه در جوف زمين هستند . اين آيات در بيان موقعيت خدا در جهان ، بسيار عجيب مىباشند .
7 -
وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى
تكميل مطلب فوق و در رابطه با علم و احاطه خداست . منظور از « سرّ » كه در باطن انسان است و « اخفى » سخنى است كه به ذهن انسان آمده و سپس آن را فراموش كرده است . اين تفسير بنا روايتى است كه در مجمع البيان از امام باقر و امام صادق عليهما السّلام نقل شده است كه فرمودهاند : سرّ كلامى است كه در ذهن خود مخفى كردهاى . اخفى آنست كه به خاطرت رسيده و سپس فراموش
هامش
( 1 ) ربوبيت داراى دو ركن است : مالك بودن و اداره كردن .