يعنى علّت غضب و عذاب آنست كه دنيا را بر آخرت ترجيح دادند و راه كفر رفتند ، خدا اين چنين كافران را كه دانسته و به خاطر دنيا از ايمان دست كشيدهاند هدايت نمىكند لذا غضب و عذاب حتمى است .
108 -
أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الْغافِلُونَ
يعنى آنها با اختيار خود دنيا را بر آخرت برگزيدند و از ايمان برگشتند و از واقعيات غفلت كردند و بىخبر ماندند ، لذا خدا به قلوبشان مهر زده كه چيزى نمىفهمند و بر گوش و چشمشان مهر نهاده كه نمىبينند و نمىشنوند آرى علّت اين مهر نهادن غفلت و اختيار كردن آنهاست كفر را .
109 -
لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْخاسِرُونَ
يعنى : ناچار در آخرت زيانكاران و اهل عذاب هستند ، زيرا كه سرمايهء سعادت را از دست دادهاند ، نظير اين آيه در سورهء هود / 22 گذشت
لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ
الميزان فرموده : شايد علّت تشديد در سورهء هود آن است كه در آن
صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ
نيز در وصف آنها آمده است .
110 -
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
اين آيه در رابطه با آيهء
إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ . . .
است يعنى : بعد از همهء اينها ، آنان كه عذاب شده و شكنجه ديدهاند ، سپس هجرت كرده و آن گاه به جهاد برخاسته و در آن استقامت نمودهاند ، آمرزنده و مهربان است . الميزان فرموده :
يعنى بايد هجرت كنيد و آن گاه به جهاد برخيزند و در آن استقامت كنند ، بعد از مهاجرت و جهاد ، مورد چارهجويى و رحمت خدا واقع خواهند شد « غفور » در آيه به معناى چارهجويى است « صبروا » مطلق استقامت در راه خداست .