معناى
بِسْمِ اللَّهِ
در سورهء حمد و « الر » در اول سورهء اعراف گفته شد ، اينكه ظلمات در همه جاى قرآن جمع و نور مفرد آمده ، اشاره به كثرت راههاى شرك و كفر و نفاق و وحدت هدايت و توحيد است وانگهى توحيد ، نور و روشنايى و كفر و شرك ، ظلمت و تاريكى است ، كلمهء
إِلى صِراطِ . . .
ظاهرا بدل يا بيان است از
إِلَى النُّورِ
از كلمه « الناس » عموم رسالت آن حضرت فهميده مىشود چنان كه در ذيل
لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ
انعام / 19 گفته شد .
بِإِذْنِ رَبِّهِمْ
حاكى است كه آن حضرت بالاستقلال هدايت نتواند كرد . وصف عزيز و حميد ظاهرا براى افادهء آن است كه مردم براى جبران كمبودهاى خود و رفتن در راه كمال احتياج دارند به خدايى كه تواناست و دستى بالاى دست او نيست و در عين حال كار به عدالت مىكند و اين علّت آمدن اديان است .
2 -
اللَّهِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ وَيْلٌ لِلْكافِرِينَ مِنْ عَذابٍ شَدِيدٍ
.
قرائت مشهور با كسر لفظ « اللَّه » است كه بدل يا عطف بيان باشد از « الحميد » يعنى خارج كنى مردم را به راه خدايى كه آنچه در آسمانها و زمين هست خاص اوست هر عطا و موهبتى كه بخواهد ميدهد ، واى بر آنان كه اين حقيقت را انكار مىكنند كه عذاب سختى در كمين آنهاست .
3 -
الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ يَبْغُونَها عِوَجاً أُولئِكَ فِي ضَلالٍ بَعِيدٍ
.
اين آيه توصيفى است براى « الكافرين » در آيه سابق ، و در عين حال تعليل كفر است و علّت كفر همان اختيار زندگى دنيا بر آخرت و لذات زود گذر دنيا شخص را وادار مىكند كه در مقابل توحيد و انبياء موضع بگيرد و كافر شود در