در اين زمينه روايات بيشترى در تفسير عياشى و برهان و غيره آمده كه علماء آنها را حمل بر استحباب كردهاند بهر حال عمل به دستور اين آيه لازم است در روايات آمده : امير المؤمنين عليه السّلام در حال نماز بود كه ابن كوا آيهء
لَئِنْ أَشْرَكْتَ . . .
را خوانده امام دست از قرائت كشيد و سكوت نمود .
205 -
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ
.
در اينجا دو گونه ذكر خدا در نظر است يكى ياد خدا در ضمير ، با زارى و خوف ، دوم ياد خدا با زبان بى آنكه شبيه فرياد باشد در بامدادان و آخرهاى روز . بدين سان از رديف غافلان بيرون خواهد رفت .
مراد از « الجهر » صدايى شبيه فرياد است
تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً
مصدر هستند در مقام حال ،
دُونَ الْجَهْرِ
عطف است به « تضرعا » ذكر اولى ، شامل تمامى حالات ولى ذكر دوم به نمازهاى صبح و عصر تطبيق مىشود . در آيهء ديگر بجاى
وَ دُونَ الْجَهْرِ
آمده :
وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا
اسراء / 110 .
206 -
إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُونَ
.
اين آيه تعليل آيه گذشته است يعنى : تو خدايت را ياد كن كه ملائكه چنين هستند و آنها از عبادت حق ابا نمىكنند و او را تسبيح مىكنند و به او سجده مىآورند .
ناگفته نماند مجموع آيات سجده در قرآن مجيد پانزده آيه است ، شافعى به استحباب سجده در همهء آنها فتوى داده و ابو حنيفه بر وجوب ، ولى در فقه اهل بيت