كرده و گوش فرا دهند ، در آخر ، دستور ياد خدا با زبان و در قلب داده شده چنان كه ملائكه چنان مىكنند .
199 -
خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ
.
ظاهرا منظور از عفو و گذشت در كارهاى شخصى آن حضرت است نه در حقوق مردم و الهى ، روايت شده كه آن حضرت براى خود از كسى در طول عمرش انتقام نگرفت ، عفو و گذشت يكى از صفات حسنه است كه حكايت از سعهء صدر دارد و لازمهء رهبرى است ، اعراض از جاهلان ، مدارا كردن با آنهاست و آن بهترين راه است در كم كردن از جهالت آنان و اگر با آنها مقابله به مثل شود اصلاحشان بسيار مشكل است ، اين سه وصف لازمهء رهبرى و از وظائف هر مسلمان است ، از امام صادق عليه السّلام نقل شده : مراد از عفو حدّ وسط است يعنى در هر كار حدّ وسط و اعتدال را اختيار كن « 1 » در مجمع البيان روايت شده كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله از جبرئيل از اين آيه پرسيد . . . گفت : پروردگارت امر مىكند از كسى كه بر تو ظلم كرده عفو كنى و به كسى كه تو را از عطيه منع كرده احسان كنى و صله كنى به كسى كه از تو قطع و قهر كرده است « 2 » .
و از امام صادق عليه السّلام نقل شده :
« امر اللَّه نبيه مكارم الاخلاق و ليس فى القرآن آية اجمع مكارم الاخلاق منها » .
200 -
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
.
يعنى اگر در اين كارها از شيطان بر تو وسوسهاى وارد شود كه بر خلاف
هامش
( 1 ) « ان اللَّه ادب رسوله بذلك اى خذ منهم ما ظهر و ما تيسر قال و العفو : الوسط »
( 2 )
« لما نزلت هذه الاية سئل رسول اللَّه ( ص ) جبرئيل عن ذلك فقال لا ادرى حتى اسئل العالم ثم اتاه فقال يا محمد ان اللَّه يأمرك ان تعفو عمن ظلمك و تعطى من حرمك و تصل من قطعك » .