مراد از
ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
شايد آن است كه : قيامت نسبت به آسمانها و زمين واقعهء سنگينى است كه همهء آنها را در هم خواهد كوبيد و زير و رو خواهد كرد
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ
ابراهيم / 48 ، الميزان احتمال مىدهد كه مراد ثقل علم آنست در آسمانها و زمين كه همان ثقل وجود آن باشد به هر حال به نظر مىآيد كه « ثقلت . . . » علت
إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي
است يعنى به علّت ثقيل و بزرگ بودن ، نمىتواند علم آن جز در نزد خدا باشد .
لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً
نتيجهء كلام سابق است وقتى كه علم آن مخصوص خدا شد پس آمدنش بدون اطلاع قبلى و كاملا ناگهانى است ، اين قسمت نسبت به كسانى است كه در وقت وقوع آن زنده خواهند بود آيات ديگرى حاكى است كه مردم در حالى كه به كارهاى عادى مشغولند قيامت شروع مىشود و جابجا از بين مىروند :
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ ما يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً واحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَ هُمْ يَخِصِّمُونَ فَلا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَ لا إِلى أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ
يس / 48 - 50 نظير آن در روايات نيز آمده است « 1 » .
يَسْئَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
.
گويى از جواب
. . . عِنْدَ رَبِّي
چنان دانستهاند كه آن حضرت براى احترام خدا مىگويد : آن را فقط پروردگارم مىداند لذا سؤال را تكرار كردهاند به اميد آنكه مىداند و جواب خواهد داد لذا اين دفعه در جواب آمده
إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ
به جاى
عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي
جملهء
وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ . . .
تكميل جملهء سابق است ، لفظ « عنها » متعلّق به « يسئلونك » و تقدير آن « يسئلونك عنها » است .
هامش
( 1 )
فى جوامع الجامع و فى الحديث ان الساعة تهيج بالناس و الرجل يصلح حوضه و الرجل يسقى ماشيته و الرجل يقوم سلعته فى سوقه و الرجل يخفض مبزانه و يرفعه .