است يعنى : هدايت يافتگان حقيقى كسانى هستند كه از قلوب و چشم و گوش استفادهء واقعى كنند و گر نه آنها فقط راه يافتن به اسباب هدايت است . آنان كه از آنها استفادهء واقعى نكنند مسيرشان آتش خواهد بود .
لام در « لجهنم » ممكن است براى غايت و عاقبت باشد مثل :
فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً
قصص / 8 آل فرعون موسى را براى استفاده گرفته بودند ولى عاقبت براى آنها دشمن شد ، خدا مردمان را براى رحمت و سعادت و بهشت آفريده ولى در عاقبت عدهء كثيرى ، در اثر سوء اختيار ، اهل جهنم مىشوند .
الميزان لام را به معناى علّت گرفته و آيه را چنين توجيه مىكند :
نجّارى مىخواهد از مقدارى تخته ، درى بسازد ، شروع به اره كردن و تراشيدن و اندازه گرفتن مىكند ، آن قسمت از تختهها كه با اندازه و نظر او جور در مىآيد به صورت در مىآيند و قسمتهاى ديگر بيرون ريخته مىشوند ، نجّار را در ساختن در يك ارادهء اصلى هست كه ساختن در باشد و يك ارادهء بالتبع كه دور ريختن آنچه مطابق اندازه و شكل در نبوده است .
خداوند انسان را در روى زمين آفريده و خواسته كه او در مسير توحيد قرار گرفته و به سعادت دو جهان برسد و فرموده :
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
ذاريات / 56 اين ارادهء اولى و اصيل خدا است اراده تبعى و دوم آن است كه آنان كه به اختيار خود از مسير حق جدا شوند در آتش باشند .
« كثيرا » حاكى است كه اهل آتش در حد خود زياد خواهند بود نه اينكه آنها نسبت باهل بهشت زياد باشند
لَهُمْ قُلُوبٌ لا يَفْقَهُونَ بِها . . .
دليل جهنمى بودن آنهاست و علّت « ذرءنا » مىباشد
أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ
بدان علت است كه از مميزات انسانى كه آنها را از چهارپايان جدا كرده بهره نبردهاند ، آنها در صورتى از بهائم برتر مىبودند كه از نيروى تفكر و عقلانى استفاده كنند