در اينجا دو مسئله هست ، اوّل آنكه : از آيات گذشته معلوم شده كه آنها نقض پيمان كردهاند در اين صورت
وَ إِنْ نَكَثُوا
چه معنى دارد ؟ آيا منظور آنهاست كه قبلا به حكم
لَمْ يَنْقُصُوكُمْ شَيْئاً . . .
به پيمان خود وفادار بودند ؟
و يا منظور آن است كه بعد از ايمان آوردن باز مرتد شوند در اين صورت مراد از « ايمانهم » توبه كردن و نماز خواندن . . . است و اللَّه اعلم .
دوم : آنكه بعضى از بزرگان اين آيه را مربوط به آن دانسته كه ولى امر با بعضى از ناكثين بيعت ، جنگ كند ، گويا اين فكر از آن جهت پيدا شده كه امير المؤمنين عليه السّلام به اين آيه براى كوبيدن طلحه و زبير در ميدان بصره استدلال فرمود . ولى با اين نمىشود آيه را از سياق خود بيرون دانست ، با آنكه نگارنده نيز تناسب آيه را نتوانستم درست بفهمم ولى استدلال امير المؤمنين صلوات اللَّه عليه كاملا بجا مىباشد .
در تفسير عياشى از امام صادق عليه السّلام نقل شده كه فرموده : گروهى از اهل بصره نزد من آمده و از طلحه و زبير سؤال كردند ، گفتم : آنها دو پيشوا از پيشوايان كفر بودند و على صلوات اللَّه عليه روز بصره به هنگام صف كشيدن اسبان به يارانش فرمود : عجله نكنيد تا عذر خود را ميان خدا و خود و آنها بيان كنم ، آن گاه برخاست و فرمود : آيا ديدهايد كه من ظالمانه حكم كنم ؟ گفتند : نه . فرمود :
آيا در تقسيمى حيف ميل كردهام ؟ گفتند : نه . آيا دنيايى كه به دست من آمده به خودم و خانوادهام مخصوص كردهام نه به شما از آن جهت بر من خشم گرفته و بيعتم را شكستيد ؟ گفتند : نه . آيا در ميان شما حدود را اقامه كردم و در ميان غير شما نه ؟ گفتند : نه ، فرمود : پس چرا بيعت من شكسته مىشود و بيعت ديگرى نه ؟ من به بينى و چشم اين امر زدم ، جز كفر و شمشير نيافتم ، آن گاه به پيش ياران خود برگشت و فرمود : خدا در كتاب خود فرموده :
وَ إِنْ نَكَثُوا