است آن را قبول كرد و از اينكه شايد از اين پيشنهاد حيلهاى در كار باشد بايد بر - خدا اعتماد كرد البته با در نظر گرفتن اسباب و وسائل ، چنان كه آيهء بعدى آن را روشن مىكند ، خدا گفتهء كفار را مىشنود و به مكنوناتشان داناست ، علّت تأنيث « لها » آنست كه « للسلم » به معناى مسالمت است .
گويند : اين آيه با آيهء
فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ
توبه / 5 منسوخ است ، اين درست نيست ، آيهء توبه دربارهء كفارى است كه به فكر مسالمت نيستند كه دربارهء آنها آمده :
أَ لا تُقاتِلُونَ قَوْماً نَكَثُوا أَيْمانَهُمْ . . .
و اينكه گفتهاند كه با آيهء
قاتِلُوا الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ . . .
توبه / 29 نسخ شده است قابل قبول نيست بلكه آيهء اعراف حاكم بر آنست .
در مجمع البيان نقل شده بعد از نزول آيهء 29 توبه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله با نصاراى نجران مصالحه كرد چون در ذيل آن آمده :
حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ
كه آن نوعى مصداق
جَنَحُوا لِلسَّلْمِ
است .
62 -
وَ إِنْ يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ
.
يعنى : پيشنهاد صلح را قبول كن ، اگر بخواهند با آن صلح و سازش به تو حيله كنند و خود را تقويت نمايند ، خدا بر تو بس است كه تو را با يارى خودش و با مؤمنان نيرومند كرده است ، آن خدا و آن يارانت باز هستند .
63 -
وَ أَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لكِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
.
استدلال است به اينكه مؤمنان براى تو بس است به دليل آنكه خدا آنها را متحد كرده و در اختيار و نصرت تو قرار داد ، كه اگر همهء ثروت جهان را مىدادى نمىتوانستى دلهاى آنها را مهربان كنى ، امّا خداى توانا و حكمت - كردار قلوب آنها را بهم نزديك و مهربان كرده است ، دقت در دشمنىهاى دور