19 -
إِنْ تَسْتَفْتِحُوا فَقَدْ جاءَكُمُ الْفَتْحُ وَ إِنْ تَنْتَهُوا فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَعُودُوا نَعُدْ وَ لَنْ تُغْنِيَ عَنْكُمْ فِئَتُكُمْ شَيْئاً وَ لَوْ كَثُرَتْ وَ أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ
.
دقت در خطابها نشان مىدهد كه اين آيه خطاب به مشركان است بر سبيل تهكم ، يعنى اگر فتح و يك طرفه شدن مىخواستيد فتح بر شما آمد لكن فتحى كه براى مؤمنان بود و اگر از جنگيدن با اسلام دست برداريد به نفع شماست و شايد سبب شود كه ايمان آوريد و اگر به جنگ و حيله برگرديد به نصرت و يارى اهل اسلام برمىگرديم ، آن وقت گروه شما هر چند بيشتر باشد هرگز از شما كفايت نخواهد كرد زيرا كه خدا با مؤمنان است .
20 -
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَ أَنْتُمْ تَسْمَعُونَ
.
اين آيه گرچه به طور مطلق دستور اطاعت از خدا و رسول مىدهد ولى در رابطه با جنگ است كه بايد در جهاد با دشمن از خدا و رسول پيروى كرد .
ذيل آيه نشان مىدهد كه سرپيچى شما دانسته و از روى علم است يعنى از گفته پيامبر اعراض نكنيد با آنكه گفته او را مىشنويد و مىدانيد كه صلاح شماست .
21 -
وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ قالُوا سَمِعْنا وَ هُمْ لا يَسْمَعُونَ
.
مىشود گفت : مراد از « الذين » اهل كتاب و منافقان و كفّار مىباشند ، منظور از سمع اول شنيدن و از دوم قبول كردن است يعنى اى مؤمنان شما مثل آنها نباشيد .
22 -
إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ
.
الف و لام در
الصُّمُّ الْبُكْمُ
ظاهرا براى عهد و اشاره بر
كَالَّذِينَ قالُوا . . .
است ، آيه نشان مىدهد كه اين گونه اشخاص حتى از چهارپايان نيز عقبتر هستند زيرا كه تعقل نمىكنند .