و حيوانات حلال گوشت نيز ذكر شدهاند .
4 - در زمينهء مطالب سوره بايد بدانيم كه در اين سوره مسئلهء توحيد و ربوبيت خدا و تسلّط همه جانبهء او بر جهان و ادارهء آن ، به نحو احسن بيان گرديده است ، و نيز مسئلهء معاد و بازگشت اعمال و انكار مشركان و مقاومت آنها در برابر پيامبران بازگو شده است ، دقت در مطالب آن نشان مىدهد كه در مكه و قبل از هجرت نازل شده است ، شيعه و اهل سنّت نيز چنين گفتهاند ، در جوامع الجامع نقل شده كه شش آيه از آن در مدينه نازل گشته و به قول بعضى نه آيه . در اينجا لازم است يك مسئله مهمى را بررسى نمائيم .
مورد نزاع ما بين پيامبران و مشركان : بايد دانست نزاع ما بين پيامبران و مشركان در وجود خدا نبود ، به عبارت ديگر مطلب اين نبود كه پيامبران بگويند خدا هست و مشركان بگويند خدا نيست ، بلكه هر دو گروه در اعتقاد بوجود خدا توافق داشتند . قرآن مجيد از مشركان مكه نقل مىكند كه بتها را واسطههاى خدا مىدانستند و مىگفتند :
. . . هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِنْدَ اللَّهِ
يونس / 18 و چون عقيده به معاد نداشتند ، منظورشان واسطه بودن در كارهاى دنيوى بود و نيز مىگفتند :
. . . ما نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونا إِلَى اللَّهِ زُلْفى
زمر / 4 ، على هذا مشركان به وجود خدا عقيده داشتند و بتها را واسطه در پيش خدا و وسيلهء تقرب به خدا مىدانستند در سورهء اعراف و هود كه حالات پيامبرانى امثال نوح ، صالح ، هود ، لوط و مانند آنها نقل شده است ، همه سخن خود را با كلمهء
يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ
شروع كردهاند ، پس وجود خدا و آفريننده نزد هر دو گروه متسالم عليه بوده است .
على هذا اختلاف و نزاع در مسئلهء توحيد و ادارهء جهان بود ، به عبارت ديگر پيامبران مىگفتند :
أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ
خلق و تدبير و ادارهء جهان هر دو از