فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ
چون در جامعهء توحيدى حكومت ، حكومت اللَّه است و رسول فقط سخن اللَّه را مىگويد لذا فرموده اگر منازعه و اختلاف كرديد مسئله را به كتاب خدا و گفتهء رسول برگردانيد هر چه آن دو گفته قبول كنيد و اطاعت نمائيد .
زمخشرى و بيضاوى مىگويند : جملهء
فَإِنْ تَنازَعْتُمْ . . .
مربوط باولو الامر است يعنى اگر با اولو الامر در چيزى مخالفت كرديد رجوع به خدا و رسول كنيد . ولى اين سخن قابل قبول نيست اولا با صدر آيه مخالفت دارد كه مطلقا فرموده « اطيعوا » مثلا معقول نيست كه بگويد رسول خدا را اطاعت كنيد و بعد بگويد اگر با او مخالفت كرديد چنين و چنان بكنيد ، ثانيا كلمهء « تنازعتم » دلالت بر اشتراك دارد معنايش اين است اگر ميان خودتان منازعه كرديد نه با اولى الامر مثل
حَتَّى إِذا فَشِلْتُمْ وَ تَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ
آل عمران / 152 و گرنه مىفرمود « فان تنازعتم معهم فى شىء » .
اينكه نفرموده به اولى الامر برگردانيد از آن جهت است كه مراجعه به آنها مراجعه به خدا و رسول است كه آنها سخن خدا و رسول را خواهند گفت و با نبودن رسول مراجعه به آنها حتمى است .
إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا
« ان كنتم » مربوط است به اطاعت خدا و رسول و اولوا الامر و مراجعه به كتاب و سنت در صورت منازعه . « ذلك » نيز اشاره به آن است خوب و نيك فرجام بودن از آن جهت است كه حكومت اللَّه در جامعه پياده مىشود :
أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ
.
60 -
أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَ قَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِهِ
.
اين آيه بيان حال كسى است كه منازعه و اختلاف خويش را مىخواهد در پيش يك ستمگر از خدا بى خبر حل و فصل كند و دستور
فَإِنْ تَنازَعْتُمْ . . .
را