انفاق مىكردند زيرا خدا هم به حال آنها داناست و هم پاداش كسى را كاهش نمىدهد بلكه فزون هم مىگرداند . اين آيه تعليل استفهام در آيهء قبلى است .
41 -
فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى هؤُلاءِ شَهِيداً
« هؤلاء » ظاهرا راجع بامّت اسلامى است يعنى تو را هم به اين امّت شاهد مىآوريم از روايت كافى به نظر مىآيد كه « هؤلاء » راجع به « شهيدا » است يعنى آن حضرت شاهد بر شهداء امتهاى ديگر است لكن روايت ضعيف است « 1 » اين آيه تهديد ديگرى است راجع به مختال و فخور يعنى حال آنها چگونه خواهد بود روزى كه تو بر نافرمانى آنها پيش خدا گواهى دهى . رجوع شود به « نكتهها » .
42 -
يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ عَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَ لا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثاً
« 2 » .
معناى « زمين با آنها مساوى مىبود » يعنى زنده نمىشدند و از زمين متمايز نمىگشتند نظير :
وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً
نبأ / 40
وَ لا يَكْتُمُونَ . . . .
ظاهرا عطف است بر « يود » ، آن در مقام عدم امكان كتمان است يعنى نمىتوانند هيچ واقعهاى را از خدا كتمان كنند ، به موجب :
يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ لا يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ
غافر / 16 و
يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ فَما لَهُ مِنْ قُوَّةٍ وَ لا ناصِرٍ
طارق / 9 و 10 هيچ چيز را نمىتوان از خدا پنهان داشت . بلى به موجب
يَوْمَ يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِيعاً فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ
مجادله / 18 و
ثُمَّ لَمْ تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
انعام / 23 مىخواهند كتمان كنند ولى نمىتوانند .
هامش
( 1 ) چنان كه در آلاء الرحمن فرموده است .
( 2 ) حديثا نكره در سياق نفى و مفيد عموم است يعنى : هيچ واقعهاى را نمىتوانند كتمان كنند .