شرحها
در اين دو آيه ، توبه و كيفيّت و حكم آن بيان گرديده و با آيات گذشته بىتناسب نيست زيرا كه آيهء گذشته ناظر بتوبهء گناهكار بود ، در عين حال اين دو آيه ، توبه را بطور مستقل بررسى مىكنند .
17 -
إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ
« 1 » .
مراد از « التوبة » توبهء خدا و پذيرش توبه است . و مراد از « جهالة » كم خردى و بىاعتنايى است ، لفظ « السوء » كه مفرد است با ملاحظهء
يَتُوبُونَ مِنْ قَرِيبٍ
مىرساند كه شخص بعد از گناه به زودى توبه كند و نگذارد « السّوء » مبدّل به « السيئات » شود . و اينكه توبه تا آخر عمر پذيرفته است از دلائل ديگر استفاده مىشود . اين آيه مىگويد : خدا فقط از كسى توبه را مىپذيرد كه از روى بىاعتنايى گناهى بكند سپس به زودى توبه نمايد چنان كه فرموده :
فَأُولئِكَ يَتُوبُ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً
دو وصف علم و حكمت نشان مىدهد كه خدا مىداند گناه بنده چيست و چه وقت توبه كرد و اين حكم از روى حكمت و مصلحت است .
18 -
وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ
.
مراد از « التوبة » توبهء خدا و به اصطلاح پذيرش توبه از جانب خداست ، منظور از
حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ
يقين به مرگ است در صافى از امام صادق صلوات
هامش
( 1 ) در تمام قرآن توبهاى كه از جانب خداست با « على » آمده و توبه بندگان با « الى » مثليَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتاباً، در آيهء فوق « على » نوعى تعهد را مىرساند كه خدا متعهد قبول چنين توبه است .