اسرافنا : سرف و اسرافا به معنى تجاوز از حد است ، اسراف طرف افراط ، سرف طرف تفريط است .
ثبت اقدامنا : ثابت كن قدمهاى ما را . كنايه از استقامت است .
انصرنا : پيروز گردان ما را .
شرحها
در اين آيات ياد آورى شده كه : تنها شما نيستيد در ركاب پيغمبر جنگيده و متحمل صدمه شديد ، بلكه در گذشته بسيارى از مردان خدا در راه خدا در ركاب پيامبران جنگيدند و استقامت نموده موفق گرديدهاند ، اينك آيات :
146 -
وَ كَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ ما ضَعُفُوا وَ مَا اسْتَكانُوا
غرض از « وهن » باختن روحيه و از « ضعف » عاجز شدن و دست كشيدن از جهاد و از « استكانت » تذلل در مقابل دشمن است يعنى در برابر صدمهاى كه در راه خدا ديدند سست نشدند ، از جهاد تست نكشيدند و بدشمن التماس نكردند ، روايت شده پس از بر هم خوردن وضع ميدان « احد » بعضى به فكر افتادند از « عبد اللَّه بن ابى منافق » بخواهند كه از ابو سفيان بر آنها امان بگيرد ، مرحوم بلاغى در آلاء الرحمن فرموده : بعيد نيست كه
وَ مَا اسْتَكانُوا
اشاره به آن باشد .
در نتيجه محبوب خدا شدند كه
وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ
.
147 -
وَ ما كانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسْرافَنا فِي أَمْرِنا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْكافِرِينَ
اين دعا نشان مىدهد كه آنها شكست را از دو جهت مىدانستند يكى گناهان گذشته ، ديگرى سهل انگارى و تعدى در پيش برد وضع ميدان جنگ . لذا پس از شكست ، اول آمرزش گناهان را خواستهاند دوم مغفرت خطا كارى و عدم