مضر و بدبخت كننده وادار مىكند و دستور مىدهد كه به خدا دروغ به بنديد و از فيض رحمت او به دور مانيد ، اصل فساد ، عقائد باطل ، تحريف شرايع همه از
وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
ريشه گرفته و مىگيرد .
آرى شيطان و شيطان صفتان جز به فحشاء و منكر و بدعتها امر نمىكنند ، به قرينهء
وَ مَنْ يَتَّبِعْ خُطُواتِ الشَّيْطانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ
نور / 21 كه منكر به جاى « سوء » آمده ، مراد از السوء هر كارى است كه بدى و ناراحتى مىآورد اعم از گناه ، غفلت ، تضييع وقت ، زحمت فزون از طاقت و غيره و مراد از فحشاء گناهان بزرگ و رسوا كننده است .
پس « سوء منكر » عبارتند از مطلق كارهاى بد و ناپسند خواه گناه باشد يا غير آن چنانچه در آيهء
فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ
آل عمران / 174 ، به حادثهء ناگوار « سوء » گفته شده يعنى حادثهء ناگوارى به آنها نرسيد .
معنى آيه چنين مىشود شيطان شما را به هر كار بد نتيجه و اندوهبار ( اعم از گناه و غيره ) و به هر گناه بزرگ و رسوا كننده امر مىكند . بالاتر از آن به بدعتها و جعل عقائد ناحق ، و دروغ بستن به خدا وادار مىنمايد .
170 -
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا
.
اين قسمت دوم از « انداد » گيرى است كه در برابر دستور خدا از رسوم و سنن خرافى پيروى مىكنند و بجاى تفكر در كلام خدا ، مىگويند از آنچه پدران خود را در آن ديدهايم پيروى خواهيم كرد جملهء
أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ
مىگويد اين در صورتى است كه آنها تحقيق كرده و بدانند كه پدرانشان در راه حق و در طريق صحيح بودهاند و اگر پدرانشان اهل هدايت نبوده و چيزى درك نكرده و بيراهه رفتهاند ، چگونه مىتوانند از آنها