و رسوم و آداب خرافى كه هر دو مورد تذكر و نكوهش قرار گرفته ، و آنها كه پيرو تقاليد و رسومات هستند و بدون تفكر از آن جانبدارى مىكنند به حيوانات تشبيه شدهاند كه صدا را مىشنوند ولى معناى آن را نمىدانند .
168 -
يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالًا طَيِّباً وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
.
چون آيه متوجه به عموم مردم است و عموم مردم از پيش خود حلال و حرام ساخته و مىسازند ، لذا
« يا أَيُّهَا النَّاسُ »
آمده ، تنها مشركان و مسلمانان در نظر نيست .
علت نزول آيه قهرا آنست كه بعضى از مشركان و غيره چيزهايى را بىجهت بر خود حرام كرده بودند چنان كه در سورهء مائده / 103 ، و سورهء انعام / 138 ، 142 ، 143 نقل شده است
حَلالًا طَيِّباً
هر دو حال است از
« مِمَّا فِي الْأَرْضِ »
يعنى : خوردن عموم مأكولات براى عموم جايز و مباح است به دو شرط : يكى اين كه حلال باشد يعنى حق كسى در آن نبوده و نهى از آن نشده باشد ديگرى آن كه طيب و موافق طبع باشد و طبع معتدل انسان از آن متنفر نباشد مثل چيزهاى گنديده . در جاى ديگر در وصف رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آمده :
وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ
اعراف / 157 . ظاهر آنست كه آيه در صدد اكل مباح است نه هر تصرف جايز چنان كه بعضى گفتهاند .
وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ
نشان مىدهد كه حرامهاى ساختگى پيروى از اوهام و وسوسههاى شيطان است .
169 -
إِنَّما يَأْمُرُكُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ
.
اين آيه علت نهى از پيروى شيطان است كه شيطان هميشه به چيزهاى