آنها خانهء خدا و خانهء مردم هستند هر كه مانع ياد خدا در مساجد باشد و يا آنها را پايگاه اغراض باطل خويش گرداند و از خدايى بودن منحرف كند و يا در تخريب آنها بكوشد چنين كسى از همه ظالمتر است به جنگ با توحيد برخاسته است .
أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ
به نظرم « كان » منسلخ از زمان و بمعنى « هست » است مثل
وَ كانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً
يعنى : بر آن گروه نيست كه به مساجد وارد شوند مگر به حال ترس بايد مسلمانان چنان دلير و مدافع باشند كه آنها فقط با ترس و لرز و تسليم وارد مساجد شوند و اللَّه العالم پس آن خبر است به معنى انشاء .
لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ
لفظ « خزى » نكره است يعنى : خوارى به خصوص و آن به نظرم منفوريتى است كه اين گونه اشخاصى از اين اعمال كسب مىكنند و يا به معنى انشاء است يعنى لازم است مسلمين چنين كسان را سركوب كنند و خوار گردانند .
115 -
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
.
مشرق و مغرب شامل همه زمين است زيرا اگر حركت وضعى زمين را نسبت به آفتاب در نظر آوريم خواهيم ديد همه جاى زمين هم مشرق است و هم مغرب و نيز در هر جا كه باشيم يك طرف مشرق و طرف ديگر مغرب است و در وسط نخواهد ماند مگر يك خط اعتبارى ، در اينجا چند مطلب است :
اول اينكه : اگر شما را از مساجد منع كردند از خدا بريده نشدهايد ، به هر جا كه رو كنيد خدا در آنجاست و با خدا روبرو هستيد . چه مساجد و چه غير آنها .
دوم اينكه : ذكر خدا منحصر به مساجد نيست خدا را فقط در مساجد ياد نكنيد بلكه چون خدا در همه جا هست بايد در همه جا او را ياد كنيد . سوم