او را بىحس مىكند لذا مىفرمايد :
أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ
هر چه فرياد زنى و دعوى كنى اثر نمىكند .
أَوْ تَهْدِي الْعُمْيَ
هر چه راه نشان دهى پيدا نمىكند و از همهء بدتر .
وَ مَنْ كانَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
گم شده را اگر در درياى شهوت و هواى نفس غرق شده باشد در قعر دريا يا در چاه ضلالت فرو رفته باشد در تخوم زمين دنيا كجا مىتوان از قعر دريا او را بيرون آورد و از تخوم ارض اخراج نمود اينها به كلى از قابليّت هدايت افتادهاند مثل هسته گنديده كه به ثمر نمىرسد و مثل مردهء پوسيده كه تكان نمىخورد .
[ سوره الزخرف ( 43 ) : آيات 41 تا 42 ]
فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ ( 41 ) أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ فَإِنَّا عَلَيْهِمْ مُقْتَدِرُونَ ( 42 )
پس يا اينكه مىبريم بشما يعنى پس از رحلت شما از اين عالم پس محققا ما از آنها انتقام خواهيم كشيد يا آنكه قبل از وفات شما بشما مىنمائيم آن چيزى كه وعده دادهايم آنها را پس محققا ما بر آنها كمال قدرت و اقتدار را داريم .
فَإِمَّا نَذْهَبَنَّ بِكَ
كلمهء اما براى ترديد نيست بلكه براى تقسيم است كه انتقام ما از كفار و مشركين دو قسمت است يك قسمت پس از رحلت شما است و اين جمله عموم دارد زيرا پس از وفات حضرت رسالت شامل مىشود از زمان امير - المؤمنين تا ظهور حضرت بقية اللَّه و تا دوره رجعت و تا قيامت لكن در اخبار بسيارى داريم كه تفسير فرمودهاند به دوره سلطنت امير المؤمنين و جنگ بصره با عايشه و طلحه و زبير و اهل بصره لكن مكرر گفتهايم كه اخبار بيان مصداق مىكند و منافى با عموم آيه ندارد و بالجمله خداوند از تمام كفار و مشركين و ظالمين به امير المؤمنين و به ائمه طاهرين و به مؤمنين بالاخص به وجود مقدس حضرت رسالت در مراحل زيادى انتقام خواهد كشيد .
فَإِنَّا مِنْهُمْ مُنْتَقِمُونَ
حتى در قيامت .
أَوْ نُرِيَنَّكَ الَّذِي وَعَدْناهُمْ
كه در جنگ بدر و حنين و احد و ساير جنگها كه خداوند با اينكه عدهء مسلمين قليل بودند و عدهء كفار و مشركين بسيار چه نحوه خداوند از آنها انتقام كشيد و پيغمبر و مسلمين را نصرت داد كه خداوند وعده