و ملك مقربى حتى جبرائيل و حملهء عرش و ساير ملائكهء مقرّبين اطلّاعى و خبرى نداشته باشند كه در دعاء ندبه ميخوانى
( و علمته علم ما كان و ما يكون الى انقضاء خلقك )
كه بعض آنها را مأمور بود براى امّت بيان كند ، و بعضى را بسپار بأوصياء خود و ممكن است بعض آن بايد مستور باشد و اين در موردى بود كه
دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى
كه شرحش بيان شد ، و حكمت ديگر اينكه آيات كبراى الهى را بحس مشاهده كند چنانچه در حق ابراهيم ميفرمايد :
وَ كَذلِكَ نُرِي إِبْراهِيمَ مَلَكُوتَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
انعام آيهء 75 اگر بابراهيم ملكوت السماوات و الارض را ارائه داد به پيغمبر اكرم فوق سماوات و ارض را نشان داد .
عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى
باشد كه فوق آسمان هفتم است كه .
عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوى
است كه بهشت فوق آسمانها است ، زيرا يوم القيامة نه آسمانى است نه زمينى كه ميفرمايد
يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ
انبياء آيه 104 و ميفرمايد :
وَ إِذَا السَّماءُ كُشِطَتْ
تكوير آيهء 11 يعنى از جا كنده مىشود
إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ
انفطار آيهء 1
إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ
انشقاق آيهء 1 و غير اينها و مسلما بهشت بجاى خود هست پس فوق سماوات است و تفسير سدرة المنتهى بر ما معلوم نيست فقط از كلمهء المنتهى استفاده مىشود كه منتهاى عوالم جسمانى بوده كه مىفرمايد :
إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ ما يَغْشى
زمانى كه پوشانيد سدرة را آنچه پوشانيد كه احدى جز ذات مقدّس پروردگار از او خبرى نداشت شايد اشاره باشد بفوق عالم ناسوت و عالم ملكوت مثل عالم عقول عالم جبروت عالم لاهوت و حضرت رسالت مشاهده كرد آيات قدرت الهى را تا حدّ امكان .
[ سوره النجم ( 53 ) : آيات 17 تا 18 ]
ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغى ( 17 ) لَقَدْ رَأى مِنْ آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى ( 18 )
ميل از حق و اشتباه نكرده بصر آن حضرت و تجاوز از حد نكرده هر اينه بتحقيق ديد از آيات پروردگار خود آيات كبراى الهى را .
ما زاغَ الْبَصَرُ
زاغ بمعنى ميل از حق است چنانچه مىفرمايد :
فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ
صف آيهء 5 يعنى چون ميل از حق و از اطاعت كردند خداوند هم آنها را از ايمان برگردانيد قلوب آنها را و زاغ البصر يعنى چشم چيز ديگرى به ببند