اصحاب فيل و غير اينها كه بغرق و باد و صيحه و صاعقه و خسف و امطار حجاره هلاك شدند .
هُمْ أَشَدُّ مِنْهُمْ بَطْشاً
از قوت و قدرت و عدت و عدت و ثروت و مكنت و دولت .
فَنَقَّبُوا فِي الْبِلادِ
بسا تمام كرهء زمين را تصرف كردند و دعوى الوهيت كردند و سرتاسر بلاد را سلطنت كردند تمام در اثر تكذيب انبياء و فسق و فجور و ظلم و تعدى و طغيان هلاك شدند .
هَلْ مِنْ مَحِيصٍ
بدانند اين كفار و مشركين و ظلمه و طاغيان و فساق و فجار اينكه اگر بلائى به آنها متوجه شد چاره پذير نيست و از تحت قدرت الهى بيرون نيستند .
[ سوره ق ( 50 ) : آيه 37 ]
إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَ هُوَ شَهِيدٌ ( 37 )
بدرستى كه اين آيات شريفه كه ذكر شد و بيان شد هر آينه ياد آورى است براى كسى كه بوده باشد از براى او قلب بينا يا القاء سمع كند و توجه داشته باشد و استماع كند فرمايشات الهى را و بيانات رسول محترم را و او شاهد و حاضر باشد .
إِنَّ فِي ذلِكَ
از آيات مذكوره و قضاياى امم سابقه و فيوضات اهل جنت و عقوبات اهل عذاب جهنم .
لَذِكْرى
هر آينه باعث تذكر و درك و بينايى است
لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ
تفسير شده بعقل ، و ما مكرر تمثيل زدهايم قلب را بمنزلهء حجرهء كه آئينه كارى شده بعقل كه در اين آئينه حقايق را درك كند و مشاهده كند و شرط درك چراغ علم ميخواهد و چشم بينا و اين كه روى چشم را نبسته باشند و آئينه قلب بر پشت نگشته باشد و روى آئينه حجاب نباشد و صفحهء آئينه سياه نشده باشد همچو قلبى متذكر مىشود و درك مىكند .
أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ
تمام توجهش باستماع آيات و بيانات رسول باشد كه چراغى است كه قلب را روشن مىكند .