حَتَّى عادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدِيمِ
يعنى اواخر ماه مثل اوائل آن ماه نمايش دارد هلالى عرجون قديم اوّل ماه است شب اوّل و دوّم و سوّم عود آن اواخر ماه است مثل شب بيست و پنجم و بيست و ششم و بيست و هفتم قبل از محاق .
[ سوره يس ( 36 ) : آيه 40 ]
لا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَ لا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ( 40 )
نه خورشيد سزاوار است براى او كه درك كند ماه را و نه شب ميتواند بر روز سبقت بگيرد و كلّ اينها در فلك خود يسبحون هستند .
لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ
زيرا قمر در آسمان طبقه اوّل است و نزديكترين كرات است به زمين و شمس در طبقهء چهارم است كه در آنجا بيت - المعمور است كه مسجد ملائكه است و دارد مطابق كعبه است كه اگر سنگى رها كنند مستقيما مىآيد روى طاق كعبه و فاصلهء بين اين دو كره عطارد و زهره است كجا مىتوانند به يكديگر برسند .
وَ لَا اللَّيْلُ سابِقُ النَّهارِ
است كه شب پس از غروب است و روز اوّل طلوع تا خورشيد طالع است شب نيست چنانچه تا نور هست ظلمت نيست تا ايمان هست كفر نيست .
وَ كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
اين جمله را سه نحوه تفسير كردند يكى بمعنى سباحت و شناورى كه سبّاحان در دريا شنا ميكنند مثل حيوانات دريايى و ماهيان دريا شايد اشاره به اين باشد كه همين نحوى كه حيوانات دريايى نميتوانند از دريا خارج شوند اگر خارج شوند هلاك ميشوند اين كرات جويّه هم از فلك خود نميتوانند خارج شوند در فلك خود شناورند كه مطابق مىشود با جملهء
لَا الشَّمْسُ يَنْبَغِي لَها أَنْ تُدْرِكَ الْقَمَرَ
. تفسير دوّم اينكه اينها مثل حركت وضعى زمين دور خود مى چرخند و مثال زدند مثل حركت مغزل دور فلكه در دست غزّال . تفسير سوّم كه شايد به نظر نزديكتر مىآيد كه تمام اين كرات در مراكز خود تسبيح پروردگار خود مى كنند بدليل قوله تعالى
تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ
اسرى آيهء 46 و گفتيم مراد تسبيح كلامى