توبه آيهء 30 .
(
وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ
) تمام مشركين هر طائفه غير از خدا إله ديگرى قائل شدند ، عبده شمس آتش ، گوساله گاو و غير اينها حتى نصارى و يهود .
اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ ما أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِلهَ إِلَّا هُوَ سُبْحانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
) توبه آيهء 31 .
(
إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ
) دو دليل متقن بر نفى آلهه يكى آن كه اگر فرض كنيم دو إله مىگوييم :
آيا هر كدام از اين دو قدرت دارد بر منع ديگرى يا ندارد ، اگر بگويى دارد پس ممنوع از الوهيت ميافتد ، و اگر بگويى : ندارد عجز لازم مىآيد ، و عاجز از الوهيت مىافتد ، پس هر دو بر فرض داشتن قدرت و نداشتن از الوهيت خارج ميشوند .
دليل دوم اينكه اگر دواله باشند در امر خلقت مخلوقات به يكديگر احتياج دارند مثل دو شريك يا هر كدام مستقل هستند ، اگر محتاج باشند هر دو از الوهيت مىافتند ، و اگر مستقل باشند بايد مخلوقات هر يك ممتاز باشند ، و اگر هر يك قدرت دارد بر دفع مخلوق ديگرى ، پس ديگر از الوهيت مىافتد و اگر ندارد ، پس عجز لازم مىآيد و با الوهيت منافات دارد و اين است معناى .
(
وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى بَعْضٍ
) و همين است معناى (
لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا
) انبياء آيهء 22 .
بعلاوه دو آيت مستلزم ما به الاشتراك و ما به الامتياز است ، پس هر دو مركب از دو جزء هستند و تركيب موجب سه احتياج است اين جزء محتاج به جزء آخر و مركب محتاج بهر دو جزء و تركيب محتاج به مركب بكسر است . به علاوه امتياز كه محقق دو آيت است از جهة اختلاف ماهية است و الا در وجود كه