[ سوره يوسف ( 12 ) : آيه 89 ]
قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ ( 89 )
يوسف فرمود ببرادرانش آيا فهميديد و دانستيد چه كرديد با يوسف و برادرش زمانى كه بوديد نادانان .
قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ
استفهام تقريرى است اشاره بعظمت فعل قبيح است چنانچه اگر كسى كار بسيار قبيحى از او سر زند مىگويى فهميدى چه كردى .
ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ
او را بحيله از پدرش جدا كرديد و اراده قتل او را داشتيد و در چاه انداختيد و بثمن بخس دراهم معدوده او را فروختيد .
و اخيه او را تنها گذارديد و ميان او و برادرش جدايى انداختيد و بفراق برادرش محزون و غمناكش كرديد و به نظر ذلت و خفت و بىاعتنايى به او نگاه ميكرديد سؤال - چرا و بابيه نفرمود با اينكه بيعقوب بيشتر اذيت كرده بودند .
جواب - براى احترام يعقوب بوده و شأن مقامش چنانچه مفسرين گفتند لكن ظاهر اينست كه او را اعتراف داشتند و خود آنها قبلا اظهار كردند حزن يعقوب را و سفيد شدن چشمهايش و در مورد يوسف و برادرش انكار ميكردند
إِذْ أَنْتُمْ جاهِلُونَ
مفسرين گفتند يعنى بچه بوديد يا در عنفوان جوانى و اين تعبير يك نوع لطفى بود كه تلقين آنها كند عذر خود را كه ما بچه بوديم و اول جوانى چندان توقعى از ما نبايد داشته باشيد لكن معناى جهل را درك نكردند چون جهل دو معنى دارد يكى جهل مقابل علم دانا و نادان و يكى جهل مقابل عقل برداريد كتاب عقل و جهل كافى را و اخبار وارده در جنود عقل و جهل و اين جهل بمعنى حمق است چنانچه عقل هم دو معنى دارد عقل مقابل جنون و عقل مقابل جهل و اين همان عقل است كه فرمود
( العقل ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان )
و همان عقل است كه در قرآن ميفرمايد
أَ فَلا تَعْقِلُونَ
يا
لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
و اين همان عقل است خداوند از نور عظمت خود خلق فرمود