در مورد نزول قرآن كه حضرت رسالت صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ابلاغ ميفرمود واجب بود استماع و انصات بلكه ممكن است بگوئيم اصلا مورد آيه همين است بقرينه آيه قبل
هذا بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
و جمله بعد كه ميفرمايد لعلّكم ترحمون . و امّا در خطبه جمعه استماع خطبه واجب است چه تلاوت قرآن باشد چه مواعظ و نصايح و احكام . و امّا در جماعت و لو اخبارى داريم لكن در بعض آنها ركعتين اخيرتين را هم ملحق فرموده و مسلّما واجب نيست حمل بر استحباب ميكنيم لكن در ركعتين اولتين احتياط ترك نشود چون بسيارى از علماء ما فتواى بوجوب دادهاند . و اما در ساير موارد مسلّما مستحبّ است و يك نوع احترام و تأدب است نسبت به قرآن و البته باعث تنبّه و تذكر و بسا توجه به آن موجب هدايت مىشود هذا ما عندنا
وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ
فاعل قرائت را ذكر نفرموده و همين منشأ اختلاف شده چنانچه اشاره شد و شامل هر سوره و آيه مىشود زيرا صدق قرآن بر او مىكند
فَاسْتَمِعُوا لَهُ
استماع غير از سماع است كه در مفهوم آن توجه و دل دادن بخصوص بمعانى آن
وَ أَنْصِتُوا
انصات هم غير السكوت است سكوت مجرد تكلم نكردن است انصات سكوت با توجه است .
لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
كه از اين استماع و انصات چه اندازه بهرهبردارى مىشود از تذكر در معانى كه از نفس قرائت اين اندازه استفاده نميشود و عمده غرض تدبر است
أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها
محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم آيه 26
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 205 ]
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَكُنْ مِنَ الْغافِلِينَ ( 205 )
و ياد كن پروردگار خود را در نفس خود با حال تضرع و خوف و كمتر