در امر ولايت
ما فِي الْأَرْضِ
آنچه كه در روى زمين و اعماق زمين است
لَافْتَدَتْ بِهِ
تمام اينها را بعنوان فداء بدهد كه از عذاب نجات پيدا كند قبول نميشود
وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ
پشيمان شده از ظلمى كه كرده لكن اظهار پشيمانى نزد اتباع و سفله و مريدان نميكند و پنهان مىكند پشيمانى خود را و اين فداء را موقعى بدهد
لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ
فرداى محشر كه مشاهده مىكند عذاب را جواب شرط محذوف است لوضوحه يعنى ما تقبل منه و جمله بعد دلالت بر آن مىكند و آن
وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ
آنچه عذاب شوند كمتر از استحقاق آنها است و لو به قدر علم خود آنها را عذاب فرمايد
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
زائد بر استحقاق عذاب نميشوند .
تنبيه - مسئله فداء در باب جهاد كفار و مشركين كه اسير مسلمين ميشدند يا محكوم بقتل ميشدند يا بغلامى و كنيزى مسلمين بر حسب تقسيم در ميآمدند مگر آنكه خود يا كسان خود فداء دهند و آزاد شوند ، و مستفاد از اخبار اينست كه فداء در قيامت هم هست لكن در حق مؤمنين كه بواسطه بعض معاصى استحقاق عذاب دارند كسانى از كفار و مخالفين مخصوصا از نصّاب كه در حق مؤمنين ظلم كردند گناه آنها را بر اينها بار ميكنند در مقابل ظلم به آنها و مؤمنين را نجات ميدهند و اگر مظلوم گناهى ندارد گناه بستگان و دوستان او را بار ميكنند و آنها را نجات ميدهند .
و از اين بيان استفاده مىشود كه اگر گناه تمام شيعه را بار كنند بر ظالمين بامير المؤمنين و صديقه طاهره و ائمه معصومين عليهم السلام مخصوصا حضرت ابا عبد اللَّه را باز تدارك ظلم آنها نميشود ، و در اين باب اخبار بسيارى داريم در مجلد سوم كلم الطيب متعرض شدهايم .