بآدم باشد آنها امتثال كردند مقرب درگاه شدند او عصيان و مخالفت كرد بلكه كافر شد رانده درگاه شد بلكه اغواء عمل خود آن ملعون است چنانچه در جاى ديگر با تأكيد و قسم ميگويد
فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
ص آيه 83
لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ
قعود سر راه بستن است و سد شدن است و سد شيطان بسيار و دامهاى او زياد است : شهوات نفسانيه ، زخارف دنيويه ، نساء فاسده ، مبلّغهاى سوء ، دعات باطله ، حب جاه و مال و غير اينها
صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ
راه مستقيم يكيست كه راه حق است ولى راه كج و معوج بسيار است كه سبل شيطان است چنانچه ميفرمايد
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ
انعام آيه 154 ، گذشت تفسير آن مراجعه كنيد .
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 17 ]
ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ أَكْثَرَهُمْ شاكِرِينَ ( 17 )
پس از آنكه صراط مستقيم را بر آنها گرفتم ميآيم از مقابل روى آنها و از عقب سر آنها و از طرف راست آنها و از طرف چپ آنها و نمىيابى اكثر آنها را شكرگزار .
كلمات مفسرين در بيان اين چهار طرف مختلف است مثل ابن عباس ، قتاده سدى ، ابن جريح ، مجاهد ، قمّى و چون اينها مدركى ندارند و تفسير برأى است ما از نقل كلمات آنها خوددارى ميكنيم ، و همچنين در سرّ اينكه نگفت من فوقهم و من تحتهم كلماتى گفتند و در مجمع يك حديثى مرسلا از حضرت باقر ( ع ) نقل كرده كه آن را هم ما در كتب اخبار نديدهايم .
و ما اولا آنچه به نظر ميرسد تذكر ميدهيم و سپس علم آن را به خدا واميگذاريم اللَّه اعلم بمراده ، و آن اينكه اولا فوق و تحت را ذكر نكرده براى اينكه كسى