اشكال و دفع
اما الاشكال - چرا خداوند او را مهلت داد كه اين همه بندگان خدا را اغواء كند و بجهنم سوق دهد .
اما الدفع - خداوند احدى را مجبور بايمان و عمل صالح يا كفر و عمل فاسد نميكند بلكه هر كه هر چه مىكند بالاختيار است و لذا اسباب اطاعت و معصيت هر دو را فراهم فرموده كه حجة تمام باشد
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
انفال آيه 44 ، و شيطان هم يكى از اسباب است كه وسوسه مىكند در مقابل ملك كه الهام مىكند مثل نفس و عقل و دعات باطله و داعيان حق ، خود انسان هر طرفى را بخواهد اختيار مىكند چنانچه خود شيطان ميگويد فرداى قيامت
إِنَّ اللَّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَ وَعَدْتُكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَ ما كانَ لِي عَلَيْكُمْ مِنْ سُلْطانٍ إِلَّا أَنْ دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنْفُسَكُمْ ما أَنَا بِمُصْرِخِكُمْ وَ ما أَنْتُمْ بِمُصْرِخِيَّ
الاية ابراهيم آيه 26 و 27 ، و بالجمله حق و باطل ، آخرت و دنيا هميشه مقابل يكديگر است .
صالح و طالح متاع خويش نمايند * تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد
[ سوره الأعراف ( 7 ) : آيه 16 ]
قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ ( 16 )
شيطان گفت به خداوند تبارك و تعالى بسبب آنكه مرا اغواء كردى من هم البته مىنشينم سر راه اولاد آدم و جلوگيرى ميكنم كه در صراط مستقيم تو قدم نگذارند
قالَ فَبِما أَغْوَيْتَنِي
اغواء فريب دادن و تعميه و اغفال و بد را خوب جلوه دادن است و ساحت قدس پروردگار از اين گونه امور منزّه و مبرّى است و اين هم يكى از حماقت و جهالت و عدم معرفت بمقام ربوبى شيطان است كه نسبت به خدا داده با اينكه پروردگار همان امرى كه بملائكه فرمود بشيطان هم فرمود كه سجده