كه خدا حرام كرده اين انعامى كه شما مىگوييد حرام است پس اگر شهادت دادند پس تو شهادت نده با آنها و متابعت هواهاى نفسانى آنها را مكن كه اينها تكذيب كردند آيات الهى را كسانى كه تكذيب ميكنند آيات ما را و كسانى كه ايمان بروز جزاء ندارند و آنهايى كه بر پروردگار خود عدل قرار دادند .
قُلْ هَلُمَّ
اسم فعل است بمعنى امر و بر مفرد و جمع هر دو اطلاق مىشود چنانچه در اينجا بجمع اطلاق شد و در اصل مركب از هاء تنبيه است و لمّ كه لمم بوده ميم در ميم ادغام شده يعنى احضروا و هاتوا شهدائكم البته هر دعوى ثباتش احتياج يشاهد دارد و بايد شاهد غير مدعى باشد زيرا هر مدعى بر دعوى خود شهادت ميدهد كانّه خدا ميفرمايد كه شما مشركين كه اين انعام را مثل بحيره و سائبه و وصيله و بعض انعام ديگر و حرث را حرام ميدانيد مدعى هستيد بايد شاهد از خارج بياوريد
الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هذا
و البته شاهد بر تحريم الهى منحصر بانبياء است يا عدولى كه شهادت آنها مستند بفرمايش انبياء باشد زيرا غير انبياء از كجا به او وحى ميرسد كه خداوند حرام كرده و همچه شاهدى هرگز نخواهند پيدا كرد ناچار ميگويند ما خود شهادت ميدهيم
فَإِنْ شَهِدُوا
بشهادت آنها چون مدعى هستند نميتوان اثبات كرد و بلا مدرك است و چيزى كه ثابت و محقق نشد نميتوان بر طبق آن شهادت داد شهادت زور است .
فَلا تَشْهَدْ مَعَهُمْ
زيرا اين دعاوى از روى هواهاى نفسانيه است و كذب محض است
وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا
مخصوصا مشركين حجاز كه گرفتار دوره جاهليت بوده و دست آنها از دامان انبياء و اولياء و علماء دين به كلى كوتاه است باز يهود و نصارى كه جزئى از احكام موسى و عيسى در دست دارند اگرچه آنها هم بسيارى از احكام انبياء را پامال كردند و از بين بردند .
وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ
كسانى كه ايمان بآخرت ندارند فقط دهرى