[ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 148 ]
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَ لا آباؤُنا وَ لا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ تَخْرُصُونَ ( 148 )
زود باشد كه بگويند كسانى كه شرك آوردهاند اگر خدا ميخواست ما شرك نميآورديم و پدران ما هم شرك نميآوردند و نيز ما تحريم بعض حيوانات را نميكرديم تمام بمشيت اللَّه است و همين نحو پيشيان آنها هم تكذيب انبياء كردند باستناد شرك و افعال خود را بمشيت اللَّه تا زمانى كه چشيدند بأس و عذاب ما را بگو به اينها كه آيا بر اين دعوى مدركى داريد كه موجب علم باشد پس براى ما ظاهر كنيد متابعت نميكنيد شما مگر گمان را و نيستيد مگر تخمين زدهگان .
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا
اين مقاله مقاله جبريه است كه بسيارى از حكماء و مذاهب باطله از كفار و اهل خلاف و غير اينها قائل بجبر شدند و گفتند افعال صادره از عباد تماما مستند بمشيئت الهى است عبد هيچگونه اختيارى ندارد و اين مقاله علاوه بر اينكه بر خلاف حسّ و و جدان است منافى با دستگاه دين است .
اما مخالف حسّ و و جدان مىبينيم كه دست آدم رعشهدار با اينكه به اختيار دست خود را حركت دهد تفاوت دارد و سقوط از بام با نزول درج مختلف است و اما با دستگاه دين زيرا بعث رسل و انزال كتب و جعل احكام و دستگاه معاد و ثواب و عقاب تماما لغو مىشود و مطيع و عاصى ، كافر و مؤمن ، ظالم و مظلوم هيچ تفاوتى ندارند پس افعال اختياريه عبد چه امور اعتقاديه باشد و چه تكميل اخلاقيه و چه افعال جوارحيه تماما به اختيار عبد است ( ان شاء فعل و ان لم يشأ لم يفعل ) غاية الامر مستقل نيست كه تفويض لازم آيد بلكه موافقت با مشية حق بايد بكند كه اگر خداوند بخواهد جلوگيرى كند قدرت دارد چنانچه از امير المؤمنين عليه السّلام منقول است فرمود
( عرفت اللَّه بفسخ العزائم و نقض الهمم
پس اين مقاله مشركين