آن مرواريد مىشود و هزارها فوائد ديگر كه ببعض آنها در اين آيه شريفه اشاره دارد
فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ
هر چه روئيدنى است از حبوب و اشجار و غير اينها بتوسط باران روئيده مىشود از زمين .
فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً
تمام گياهها در ابتداء آن سبز و خرّم است
نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراكِباً
مراد حبوب است كه از سبزه خوشه گندم كه سنبله است بيرون ميآيد كه دانهها روى يكديگر سوار شده و از يك قسمت سبزه نخل خرما بيرون ميآيد كه
وَ مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها
از شكوفه نخل
قِنْوانٌ دانِيَةٌ
خوشه سربزير به عكس سنبله حبوب و چه فوائدى در شكوفه خرما است و مراتب سير آن تا رطب و تمر گردد و چيزهايى كه از آنها به عمل ميآيد و جنّات عطف بحبّا متراكبا يعنى نخرج منه جنّات يعنى از آن خضر باغستانهايى
مِنْ أَعْنابٍ وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ
باغستان انگور و زيتون و انار و اينها از باب مثال است و ساير فواكه و ميوهها هم مثل اينها است كه از آن خضر خارج مىشود ، و مثل تمام اينها است اقسام سبزيها و كشتها مثل بطيخ ، هندوانه و چيزهايى كه در داخل زمين به عمل ميآيد مثل بصل و سيبزمينى و غير آنها هر چه بتوسط باران از زمين خارج مىشود حتى اقسام رياحين و الفها .
مشتبه و غير متشابه تشابه يا از جهت طعم است يا از جهت رنگ يا از جهت شكل يا از جهت خاصيت است حتى ادويهجات بلكه يك ميوه مثل زردالو انگور در مقام رشد اطوار مختلفه دارد از جهت رنگ و طعم و خاصيت جلّ الخالق كه هر يك آنها دليل بارزى است بر وجود حق و وحدانيت و علم و قدرت و حكمت و ساير صفات او .
انْظُرُوا
به نظر تفكر و تدبّر و تامل الى ثمره كه مقصود اصلى آنها است
إِذا أَثْمَرَ
از ابتداء ظهور ثمره
وَ يَنْعِهِ
تا زمانى كه بحدّ كمال ميرسد