يعنى لا تقربوا الصلاة فى حال الجنابة (
حَتَّى تَغْتَسِلُوا )
فقط اشكال در استثناء است در جمله
إِلَّا عابِرِي سَبِيلٍ
اخبار بسيار داريم كه مراد عبور در مساجد است و اين مناسب با مستثنى منه نيست و آنچه به نظر ميرسد و اللَّه العالم اينكه جمله
لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ
و لو بضميمه اخبار از براى او دو دلالت است يكى مطابقى يعنى لا تصلوا و يكى التزامى كه دخول در مساجد باشد بعنايت اينكه دخول در مساجد هم قرب بصلاة است و استثناء به اين معنا است چون نفس صلوة عبور ندارد و حمل آن بر مسافرى كه دست رس به غسل ندارد خلاف ظاهر است چون در خود آيه بيان آن را ميفرمايد و موجب تكرار مىشود و به اين بيان ممكن است جمع بين ظاهر آيه و اخبار وارده در تفسير آن نمود .
( مقام چهارم )
در جمله
وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى أَوْ عَلى سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ
توهم نشود كه ترديد در اين چهار جمله كه هر يك آنها موجب تيمم باشد بلكه ترديد در دو جمله است و هر جمله مردد بين دو جمله ، به اين معنى كه اگر شما مريض هستيد يا مسافر و هر كدام يا محدث بحدث اصغر يا حدث اكبر و جمله
أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ
مثال حدث اصغر است و شامل جميع احداث صغار مثل بول و ريح و نوم و سكر و استحاضه قليله و بىهوشى و نحوها مىشود كه اينها موجب وضوء است ، و جمله
أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ
كه كنايه از جماع است مثال حدث اكبر است كه موجب غسل مىشود شامل جميع احداث كبار مىشود مثل خروج منى و حيض و نفاس و استحاضه متوسطه و كثيره و مس ميت و نحوها .
و جمله
فَلَمْ تَجِدُوا ماءً
اعم است از عدم و جدان حقيقة يا شرعا به اين معنى كه وضوء و غسل ممنوع باشد شرعا مثل اينكه آب بجميع اقسامش موجب ضرر شود چه ضرر بدنى يا عرضى يا مالى يا مورث حرج گردد يا ضيق وقت و ساير مسوغات