تيمم كه وضوء و غسل ممنوع است شرعا يا مرخص در ترك است .
و جمله
فَتَيَمَّمُوا
اعم است از تيمم بدل از وضوء يا بدل از غسل بلكه بسا دو تيمم لازم است يكى بدل از وضوء و يكى بدل از غسل .
و جمله
صَعِيداً طَيِّباً
مراد از صعيد بعضى گفتند تراب خالص و بعضى مطلق وجه الارض و دوم اظهر است ، و مراد از طيب پاك باشد كه اگر نجس باشد تيمم بر آن صحيح نيست ، و دليل اينكه مطلق وجه الارض است علاوه بر اينكه قول اكثر لغويين است حتى اينكه بعضى گفتند ( لا اعلم فيه خلافا بين اهل اللغة ) و كسانى كه تفسير بر تراب خالص كردند بيان اظهر مصاديق است ، نبوى معروف بين العامة و الخاصة
جعلت لى الارض مسجدا و طهورا
پس آنچه بر او از زمين سجده جايز است بر او هم تيمم جائز است و همين نبوى دليل است بر اينكه تيمم رافع حدث است چون تعبير بطهور فرموده
فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ
كلمه باء در وجوهكم دليل است بر اينكه تمام وجه لازم نيست و الا ميفرمود فامسحوا وجوهكم چنانچه در باب وضوء فرموده
فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ
و آن مقدار از وجه كه بايد مسح شود در اخبار و فتاوى معين شده از رستنگاه موى سر تا زير ابرو است از طرف عرض و بين الجبينين از طرف طول به تمام كف دستها .
و ايديكم عطف بر وجوهكم است مدخول باء ، يعنى بعضى دستها و آنچه معين شده از بند دست تا سر انگشتان و مراد پشت دستها هر كدام به كف ديگرى
إِنَّ اللَّهَ كانَ عَفُوًّا غَفُوراً
تكليف شاق و مشكل بر شما قرار نداده كه ايجاب وضوء و غسل نمايد در هر حال چنانچه در سوره مائده آيه 6 تصريح ميفرمايد بعد از بيان حكم تيمم در بدل از وضوء و غسل
ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ
و اين آيه هم دليل است بر اينكه تيمم مطهر است و رافع حديث نه مجرد مبيح صلوة .