[ سوره المائدة ( 5 ) : آيه 85 ]
فَأَثابَهُمُ اللَّهُ بِما قالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها وَ ذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ ( 85 )
پس ثواب داد آنها را خداوند بازاء آنچه گفتند بهشتهايى كه از زير آنها نهرهايى جاريست و اين است جزاى نيكوكاران .
فَأَثابَهُمُ اللَّهُ
ثواب جزاى نيك است كه بازاء عمل عبادى داده مىشود و با احسان و انعام فرق دارد زيرا خداوند در دنيا ببندگان نعم غير متناهيه و احسانهاى متواليه متواتره دارد لكن آنها را ثواب نميگويند ثواب در مقابل عمل است نظير عقاب و عذاب كه آن هم در مقابل عمل است و تعبير بجزاء مىشود الناس مجزيون باعمالهم ان خيرا فخير و ان شرا فشر
بِما قالُوا
مراد مجرد قول نيست چنانچه بعضى توهم كردند و گفتند اسلام مجرد اقرار بلسان است كه شامل منافق هم مىشود .
( تنبيه )
در معنى اسلام و ايمان اقوال بسيارى است بالغ بر هفت قول ، مجرد اقرار بلسان يا تصديق بجنان و قلب يا عمل باركان يا مركب از دو ، اقرار و تصديق ، اقرار و عمل ، تصديق و عمل ، يا مركب از سه ، و تحقيق كلام اينست كه تصديق قلبى است و اقرار كاشف از او است و عمل نگهبان او است .
جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ
مكرر گفتهايم كه مراد از تحت يعنى پائين قصر و عمارت ، و از اين عبارت و نظائر آن استفاده مىشود كه بهشت متعدد است كه هشت بهشت باشد و از تمام آنها بهرهمند خواهند شد .
وَ ذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ
همين ثواب جزاى نيكوكاران است . و از اين جمله دو مطلب استفاده مىشود يكى آنكه اينها از محسنين هستند و ديگر آنكه جزاى محسنين اينست ، و مراد از محسن نه احسان به غير باشد و لو آن هم عمل بسيار خوبى است و لكن به معناى اعم است يعنى كار خوب كردن ، ايمان آوردن ، عبادت