وَ إِذا سَمِعُوا
مراد تمام نصارى نيست زيرا خبر از قضيه خارجيه ميدهد كه واقع شده بلكه مراد همان قسيسين هستند كه نجاشى فرستاده بود براى مدينه كه تحقيق حال پيغمبر كنند موقعى كه شرفياب شدند و شنيدند
ما أُنْزِلَ إِلَى الرَّسُولِ
از آيات شريفه قرآن و معجزه بودن آن را درك كردند و حقانيت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلم بر آنها ثابت شد و ايمان آوردند
تَرى أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ
افاضه بمعنى ريزش پى در پى است يعنى اشك از اطراف چشم آنها ريزش داشت
مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ
كه حق بر آنها معلوم شد و اين گريه و بكاء اينها يا از روى شوق بوده چنانچه كلمه
مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ
دلالت دارد كه از ضلالت نجات يافتند و بشاه راه حقيقت افتادند و سعادتمند شدند ، يا براى اين بوده كه نميتوانستند در خدمت حضرت رسول ( ص ) بمانند ناچار بودند كه بحبشه مراجعت كنند و بنجاشى حقايق را بيان نمايند و از فيض حضور آن حضرت محروم ميشدند يا براى اعمال و كردار آنها بوده كه در زمان كفر از آنها صادر شده .
يَقُولُونَ
در همان گريه ميگفتند
رَبَّنا آمَنَّا
آن هم چه ايمان با حقيقتى كه هيچگونه غرض دنيوى و فوائد مادى نداشتند و از خوف و ترس نبوده مثل كفار قريش بعد از فتح مكه بلكه با كمال ميل و رغبت ايمان آوردند .
فَاكْتُبْنا
در دفتر الهى كه فرداى قيامت باز مىشود و نامه هر كس بدست او داده مىشود
مَعَ الشَّاهِدِينَ
از شهادت دهندگان بوحدانية حق و رسالة حضرت خاتم و حقانيت اسلام و نزول قرآن و تصديق بجميع ما جاء به النبى صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و ساير عقائد حقه حقيقيه .