در سوره ملك آيه 2 ، و احتياج بتقدير نداريم كه مفسرين گفتند يعنى ( ذائقة اسباب الموت و مقدماته ) .
پس مراد از كلّ نفس هر جنبندهاى نيست بلكه صاحبان روح ملكوتى است مثل ملك و جنّ و انس و همچنين مجردات صرفه مثل عالم عقول كه تعلقى ندارند تا انتقالى پيدا كنند ذاتا و فعلا مجرد هستند مشمول اين آيه نيستند .
( مطلب دوم )
وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
توفّى اخذ بقوّه است چنانچه به حضرت عيسى عليه السّلام ميفرمايد
إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَ رافِعُكَ إِلَيَّ
آل عمران آيه 55 ، يعنى به تمام قوّت اجر خود را خواهيد گرفت ، كنايه از اينكه خردلى از اجر شما از بين نميرود و اطلاق اجر بر مثوبات نه از باب استحقاق است بلكه حسب الوعده الهى است كه خداوند خلف وعده نميفرمايد
إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ
آل عمران آيه 9 ، و الّا آنچه بهر كه در دنيا و آخرت از نعم الهى ميرسد از باب تفضّل است كل نعمك ابتداء .
فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ
زحزاح دورى جستن است و دورى از آتش ترك معصيت است .
وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ
دخول جنّت بفعل عبادت است ، و اين جمله مشتمل بر دو موضوع است : يكى تقوى كه عبارت از ترك معاصيست و ديگر اعمال صالحه كه عبارت از طاعت است ، و در آيات قرآنى گاهى مقرون فرموده ايمان را بتقوى
الَّذِينَ آمَنُوا
. . .
وَ اتَّقُوا
و گاهى باعمال صالحه
الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ
و البته مجرد ترك معاصى و فعل طاعت مورث دورى از آتش و دخول در جنت نميشود بلكه شرط اصلى ايمان بعقائد حقّه كه اگر مقرون شد با تقوى و عمل صالح اين دو نتيجه را دارد ، بلكه ممكن است ايمان تنها هم مفيد اين فائده باشد بواسطه