تخطي إلى المحتوى الرئيسي

اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى) — صفحة 422

مساهمون:

ص٤٢٢
اين آيه شريفه هم راجع بغزوه احد است آن روزى كه دو لشگر كفر و ايمان مقابل شدند ميفرمايد
وَ ما أَصابَكُمْ
مراد همان كشته شدن هفتاد نفر از مسلمين است
يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ
جمع مسلمين و جمع كفار .
فَبِإِذْنِ اللَّهِ
مفسرين نظر به اينكه خداوند اجازه نميدهد در قتل مسلم و اباحه نميكند براى كفار قتل مسلمانها را زيرا اين از اعظم معاصى كبار است بعضى تفسير كردند ( بعلم اللَّه ) و بعضى ( بعقوبت اللَّه ) و بعضى ( بتخلية اللَّه بين الفريقين ) لكن اين كلام غلط است زيرا فرق است بين اذن تشريعى و اذن تكوينى ، اذن تشريعى است كه به حرام و معصيت تعلق نميگيرد ، و اما اذن تكوينى كه عباد مطلقا مستقل در افعال نيستند كه تفويض محض باشد و مجبور و بدون اختيار هم نيستند كه جبر صرف باشد ، بلكه افعال عباد به اختيار از آنها صادر مىشود لكن تا مشيت حق نباشد و اراده او ، محال است تحقق پيدا كند ، و اين اذن تكوينى است كه در بسيارى از آيات اشاره دارد مثل
ما قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوها قائِمَةً عَلى أُصُولِها فَبِإِذْنِ اللَّهِ
حشر آيه 5 ، و مثل
وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى
انفال آيه 17 ، و غير اينها از آيات . و البته اراده و مشيت حق بايد از روى حكمت و مصلحت باشد لذا خداوند وجه حكمت آن را بيان ميفرمايد كه تميز بين مؤمن و منافق باشد كه ميفرمايد
وَ لِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ
و معنى اين نيست كه مؤمن بر خداوند مجهول باشد زيرا جهل در مبدء راه ندارد ، بلكه مراد اظهار علم است كه ديگران هم مؤمنين واقعى را بشناسند ، آنهايى كه ثابت قدم بودند و تا آخرين خاتمه قيام داشتند چه بدرجه شهادت نائل شدند و چه نشدند . در مصاحف تا اينجا را يك آيه شمرده‌اند و جمله
وَ لِيَعْلَمَ الَّذِينَ نافَقُوا
را آيه مستقله قرار داده‌اند و لكن بعيد نيست كه تماما يك آيه باشد .